Cửa Chương Đức
Cửa Chương Đức là một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của thời Khải Định (1916-1925) với đặc trưng nổi bật là một chiếc tam quan xây gạch trang trí bằng kỹ thuật ghép sành sứ trên nền vôi vữa.

Cửa Chương Đức ngày nay (Ảnh: Ngọc Bích)

Trong quá trình nghiên cứu trùng tu chiếc cửa này, khó khăn lớn nhất nhưng cũng đem lại nhiều hứng thú nhất cho những người làm công tác trùng tu chính là việc phục hồi hàng trăm ô hộc và hoạ tiết trang trí bằng kỹ thuật ghép sành sứ trên toàn bộ thân cửa. Để tiến hành được công việc trên, ngoài những việc chuyên môn thuần tuý của khoa học trùng tu di tích, chúng tôi còn buộc phải nghiên cứu lại toàn bộ diễn tiến của nghệ thuật ghép sành sứ, thuỷ tinh dưới thời Nguyễn. Và cũng chính từ công việc này chúng tôi đã mạnh dạn cho rằng, nghệ thuật ghép sành sứ ở cửa Chương Đức đã đạt đến một trình độ rất cao, thực sự là một dấu mốc quan trọng trong quá trình phát triển của nghệ thuật ghép sành sứ dưới thời Nguyễn nói chung và thời Khải Định nói riêng.

Chương Đức Môn là cửa thành phía tây của Hoàng Thành Huế, một trong những công trình kiến trúc tiêu biểu của quẩn thể di tích Cố đô Huế. Theo các tài liệu của triều Nguyễn, cửa Chương Đức được xây dựng vào năm 1804 cùng với việc xây dựng Hoàng Thành, tuy nhiên lúc đó nó mới có cách thức đơn giản và chưa có vọng lâu. Đến năm 1811, cửa Chương Đức được cải tạo và xây thêm phần vọng lâu bên trên, cùng đợt với 2 cửa Hiển Nhơn, Hoà Bình. Từ đây trở đi, cửa Hiển Nhơn mang kiểu thức của một tam quan khung gỗ tiêu biểu thời Nguyễn, nghĩa là cửa gồm 3 gian, mỗi gian mở 1 cửa, bên trên có vọng lâu, phần mái được cắt thành nhiều tầng.

Năm 1826, cửa Chương Đức được tu bổ và đến năm 1830 lại được tu bổ một lần nữa nhân dịp chuẩn bị lễ Tứ tuần Đại khánh của vua Minh Mạng.

Lần cải tạo quan trọng nhất của cửa Chương Đức là vào năm 1921 thời vua Khải Định. Trong lần này, người ta đã hạ giải hoàn toàn kết cấu gỗ của tam quan cũ và xây dựng lại trên nền cũ với quy mô lớn hơn một tam quan đồ sộ 2 tầng hoàn toàn bằng gạch, vôi vữa với hình thức trang trí đắp gắn mảnh sành sứ rất tiêu biểu của phong cách thời Khải Định. Hai năm sau đó, cửa Hiển Nhơn cũng được cải tạo lại theo nguyên mẫu của cửa Chương Đức và hình thức kiến trúc của cả hai cửa này còn tồn tại cho đến ngày nay, chỉ khác một điều là cửa Hiển Nhơn đã được tu bổ lại một lần vào năm 1977 còn cửa Chương Đức thì chưa hề được tu bổ vài chục năm trở lại đây.

Trước khi được trùng tu, cửa Chương Đức đã ở vào tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Cửa được xây bằng gạch vồ cuốn vòm có chiều cao 13,5m , kích thước đường bao là 15,1 x 5,6 m. Mặt nền tầng 1 và tầng 2 đều láng vữa đã nứt vỡ nhiều. Kết cấu đã xuất hiện một số vết nứt nhỏ trên vòm cổng, đặc biệt có vết nứt xuất hiện trên cùng vị trí mặt đứng ở cả hai mặt chính. Một số chi tiết kiến trúc như diềm mái, trụ lan can bị sụt, long vỡ gạch khá nặng nhưng có tính cục bộ nên nguyên nhân có thể do bom đạn trong thời kỳ chiến tranh. Lớp áo vữa đã bị bong vỡ lộ kết cấu gạch bên trong và rêu mốc nặng nề cả mặt trong và ngoài. Vòm trần tầng 1 bị thấm dột khá nặng do hệ thoát nước trên tầng 2 qua thời gian đã mất tác dụng, nước mưa ứ đọng lâu ngày đã gây thấm dột xuống bên dưới. Con giống, và các chi tiết trang trí đắp nổi, gắn sành sứ đã bong vỡ nhiều, có nhiều chi tiết đã mất nét. Mái lợp ngói ống hoàng lưu ly đã xuống cấp nghiêm trọng đặc biệt là lớp mái giữa tầng 1 và tầng 2, có khu vực ngói và vữa lót đã mất hoàn toàn, chỉ còn trơ lại kết cấu gạch vồ. Hầu hết diện tích mái và bề mặt áo vữa bị rêu mốc, cỏ dại xâm thực nặng nề. Các cánh cửa được làm bằng gỗ, goong bản lề thép bên dưới có bánh xe, đã hư hỏng khá nặng chủ yếu ở các chi tiết kim loại và gỗ ván cửa. Toàn bộ các cánh đều đã được sơn lại bằng sơn công nghiệp.

Sau một quá trình nghiên cứu và chuẩn bị khá công phu, ngày 28/08/2003, dự án trùng tu cửa Chương Đức đã được khởi công. Các công việc chính mà dự án thực hiện gồm:

+ Tiến hành gia cường, xử lý chống nứt khối xây bằng cá BTCT và bơm vữa neo GM.

+Trám vá, phục hồi lại các khu vực bị long vỡ khối xây theo nguyên gốc.

+ Xử lý chống thấm bằng vải thuỷ tinh quét sơn bitum cao su cho nền tầng 2. Thay thế nền láng vữa bằng nền lát gạch Bát Tràng cho tầng 1 và tầng 2. Riêng tầng 1, mép nền có bó vỉa đá Thanh 620x320x80.

+Phục hồi lại các cánh cửa gỗ, thay thế các chi tiết hư hỏng.

+Phục hồi toàn bộ mái lợp ngói ống hoàng lưu ly, câu đầu trích thuỷ đắp vữa.

+Phục hồi bề mặt vữa trát bị rêu mốc, bong hỏng bằng vữa truyền thống. Toàn bộ bề mặt công trình được quét hoá chất chống rêu mốc.

+Phục hồi lại toàn bộ các trang trí ốp sành sứ trên mặt tường, ô hộc...

+Phục hồi bờ quyết, bờ nóc, con giống có gắn sành sứ theo mẫu hiện trạng.

+Phục hồi lại màu sắc nguyên gốc cho công trình.

+Phục hồi phần hạ tầng, bao gồm đường đi, thảm cỏ ở trong và ngoài cửa. Bên cạnh đó, để đáp ứng các nhu cầu mới, phần chiếu sáng cho cổng, tuyến đèn đường từ trong cổng ra phía đường Lê Huân cũng được lắp dựng.

Trong suốt quá trình thi công, một lực lượng lớn cán bộ kỹ thuật và thợ lành nghề của Trung tâm Triển khai và Tư vấn Xây dựng Miền Trung thuộc Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng của Bộ Xây dựng đã được huy động cho công trường này. Tất cả các phương án phục hồi và giải pháp thi công đều được nghiên cứu công phu trước khi thực hiện. Các chất liệu và công nghệ truyền thống đều được ưu tiên áp dụng. Trong quá trình thực hiện dự án, 148 ô hộc, pa nô và hơn 50 dải, diềm, hoạ tiết trang trí với các đề tài phong phú, chủ yếu ghép bằng mảnh sành sứ cổ và thuỷ tinh màu đã được xử lí phục hồi đúng theo chất liệu gốc. Một số ô hộc chưa xác định rõ đề tài do bị mất hoàn toàn hoặc chỉ còn quá mờ nhạt thì vẫn được bảo lưu để nghiên cứu và đối chứng. Ngày 07/1/2004, công trình trùng tu phục hồi cửa Chương Đức đã được Ban Quản lý Dự án Trung tâm BTDTCĐ Huế cùng các ban ngành liên quan tổ chức nghiệm thu và được đánh giá cao.

Internet
 Bản in]
Các bài khác
1 2  

Bài đọc nhiều nhất

  • Quần thể di tích Cố đô Huế hay Quần thể di tích Huế là những di tích lịch sử - văn hoá do triều Nguyễn chủ trương xây dựng trong khoảng thời gian từ đầu thế kỷ 19 đến nửa đầu thế kỷ 20 trên địa bàn kinh đô Huế xưa; nay thuộc phạm vi thành phố Huế và một vài vùng phụ cận thuộc tỉnh Thừa Thiên - Huế, Việt Nam, được UNESCO công nhận là Di sản Văn hoá Thế giới vào ngày 11 tháng 12 năm 1993.
  • Phải chăng “núi không cần cao, có tiên ắt thiêng. Sông không cần sâu, rồng chầu thành nổi tiếng”…
  • Hơn 10 năm để định hình nên thương hiệu có một không hai ở xứ Huế, Trà Đình Vũ Di đã trở thành tên gọi, là chốn đi – về đối với bất cứ ai muốn khám phá và thưởng thức Trà Cung đình Huế cũng như các loại đặc sản Huế khác.
  • Là mảnh đấy miền Trung nắng gió nhưng xứ Huế được thiên nhiên bạn tặng cho lượng mưa dồi dào, đất đai trù phú quanh năm được bồi đắp từ dòng sông Hương thơ mộng. Bởi vậy, du lịch Huế vào mùa nào, du khách cũng đều ngỡ ngàng trước vẻ đẹp của vô khối các loài hoa, thân thuộc đến nỗi đã trở thành tên gọi gắn liền với từng địa danh tại Cố đô. Dưới đây là một số gợi ý cho mọi người khi tới Huế.
  • Vượt chừng 30km từ trung tâm thành phố Huế, xuôi về theo hướng Đông Nam, du khách đến với dải đất trải dài theo hướng Bắc – Nam nằm giữa biển Đông và đầm phá Tam Giang rộng lớn. Tiếp tục xuôi về hướng Nam cách thị trấn Thuận An 14 km là đến xã Phú Diên, huyện Phú Vang. Đi thẳng trục đường này, các bạn sẽ gặp một tấm biển cắm mốc Di tích kiến trúc nghệ thuật Tháp Phú Diên, rẽ phải 200m nữa là tới.
  • Kinh Thành Huế là tòa thành ở Cố đô Huế, nơi đóng đô của vương triều nhà Nguyễn trong suốt 140 năm từ 1805 đến 1945. Hiện nay Kinh thành Huế là một trong số các di tích thuộc cụm Quần thể di tích Cố đô Huế được UNESCO công nhận là Di sản Văn hoá Thế giới.
Về đầu trang