Trúc Chỉ - Phép cộng với các làng nghề Huế như một nét văn hóa mới
Chuyên nghiên cứu, sáng tác, thiết kế các tác phẩm/ nghệ phẩm từ giấy tre, chỉ có ở Huế và do người Huế tạo nên. Chỉ bấy nhiêu thôi nhưng trong đó chứa đựng đầy đủ tinh hoa của một làng nghề cũng như là nơi giao lưu của các làng nghề truyền thống khác. Chốn ấy mang tên Vườn Trúc Chỉ.

Nguồn: Thanhlyly

Vườn Trúc Chỉ vừa là nơi làm việc của 15 nghệ nhân, họa sĩ, nhà thiết kế, đồ họa có tiếng tại Huế, vừa là nơi trưng bày hàng trăm sản phẩm với nhiều kiểu dáng, mẫu mã độc đáo, đẹp mắt của Trúc Chỉ. Hiện nay Trúc Chỉ Garden có địa chỉ tại 05 Thạch Hãn, Thành phố Huế.



Không gian Vườn Trúc Chỉ

Chia sẻ về tên gọi cũng như nguồn gốc của Trúc Chỉ, họa sĩ Phan Hải Bằng - Giảng viên môn Đồ họa của trường Đại học Nghệ thuật Huế, người sáng lập Vườn Trúc Chỉ chia sẻ rằng  anh không nhận mình là nhà phát minh, mà là một họa sĩ đi tìm loại giấy đặc biệt có thể đáp ứng được những sáng tạo nghệ thuật của mình lẫn ứng dụng vào đời sống. Hành trình này kéo dài hơn 10 năm, từ lúc anh ấp ủ, nghiên cứu, học hỏi từ những làng nghề làm giấy Dó ở Bắc Ninh, giấy Sá ở Thái Lan, Lào… nhờ sự hỗ trợ của quỹ Học bổng Châu Á Học- ASF- Asian Scholarship Foundation, và về nước bắt tay vào thực hiện. Sau một quá trình chế tác thực nghiệm, thành phẩm  ưng ý cũng đã được anh tạo ra với tên gọi Trúc Chỉ (do nhà văn, dịch giả Bửu Ý định danh với hàm ý Trúc chỉ không chỉ đơn thuần là tên gọi mootjt loại giấy mới, mà còn chứa đựng bên trong nó những năng lượng sáng tạo)

Một trong những nỗ lực của Trúc Chỉ là khẳng định quan niệm: bản thân Giấy cũng là nghệ thuật, Nghề giấy cũng là một nghệ thuật

Năm 2011, được sự hỗ trợ và đồng thuận của trường Đại học Nghệ thuật - ĐH Huế, xưởng chế tác thể nghiệm giấy thủ công với các nguyên liệu sẵn có tại địa phương được khởi dựng tại khuôn viên Trường ĐH Nghệ thuật (số 10 Tô Ngọc Vân, Tp. Huế). Cùng với các cộng sự là nghệ sỹ trẻ và sinh viên trường ĐH Nghệ thuật, họa sĩ Phan Hải Bằng đã nghiên cứu và hoàn thành quy trình chế tác giấy thủ công từ rơm, mía, chuối, tre… và bắt đầu áp dụng vào việc sáng tạo nghệ thuật tạo hình cũng như nghệ thuật ứng dụng.

“Mỗi nguyên liệu mang một vẻ đẹp riêng, tuy nhiên tre đáp ứng đủ các yêu cầu, vừa thỏa mãn tính ứng biến của nghệ thuật tạo hình, vừa có đủ độ bền, dai như giấy thông thường. Các xơ tre vừa đủ dài và dai để có thể tự động kết dính với nhau trong tấm Trúc chỉ mà chưa cần thêm bất kỳ chất keo nào - rất thích hợp cho việc chế tác, làm tranh”, họa sĩ Phan Hải Bằng chia sẻ về lý do lựa chọn cây tre làm nguyên liệu chính và cũng là nguyên do làm nên tên của dự án.

Từ trước tới nay, quan niệm của nhiều người về giấy vẫn chỉ là một chất liệu làm nền cho những thao tác sáng tạo khác thi triển “trên” nó: in ấn, viết, vẽ…với Trúc chỉ quan niêm đó đã được thay đổi, bởi những thông điệp bằng hình ảnh, ngôn ngữ đã có thể được xử lý để chúng nằm “trong” tấm Trúc chỉ, tạo nên những tac phẩm độc lập mà chưa cần tới sự can thiệp của các thao tác “trên” nó- mặt khác, Trúc chỉ cuãng sẵn sàng để làm phwps Cộng với những loại hình, phương tiện nghệ thuật khác để tạo nên những tác phẩm đa dạng, nhiều tầng ý nghĩa.

Do đó Trúc Chỉ không đơn thuần chỉ là giấy, qua bàn tay khéo léo của những họa sĩ Trúc Chỉ, khi tờ giấy ướt còn nằm trên khung sẽ được dùng nước thay bút để tạo hình nên một bức tranh hoàn chỉnh, có độ đậm nhạt, chìm nổi, đa chiều rất độc đáo. Những tác phẩm này hoàn toàn có thể những tác phẩm độc lập- với thuật ngữ: Đồ họa Trúc chỉ . Hoặc  có thể dùng để thiết kế đồ nội thất, trang trí hoặc có thể được tiếp tục vẽ màu thành tranh. Đây cũng được xem là dòng tranh cao cấp mà Vườn Trúc Chỉ đang sáng tạo, phát triển và hướng đến mọi đối tượng công chúng.

“Nhìn ngắm tờ trúc chỉ với những đường vân chìm nổi, uốn lượn, đậm nhạt, tôi tưởng tượng đến khuôn mặt nào đó, đến trời mây, núi rừng, và đến cả số phận con người. Nguyên tờ giấy đặt trong cái khung đã là tác phẩm rồi”,nhà nghiên cứu Nguyễn Đắc Xuân nhận định về Trúc chỉ.

Chị Ngô Đình Bảo Vi, Quản lý Dự án Nghệ thuật Trúc Chỉ Việt nam cho biết, với mong muốn "làm một cái gì đó cụ thể cho Huế”, Trúc Chỉ là nơi cho chị thỏa sức khám phá và thể hiện khả năng. Đến nay, hằng tuần, Vườn Trúc Chỉ lại cho ra một số tác phẩm/ nghệ phẩm mới, đẹp hơn, tinh xảo hơn và cũng tiện dụng hơn.

Thoạt đầu Trúc Chỉ phải được soi sáng, hình ảnh chìm mới hiện lên, giờ chưa cần soi đã thấy, thậm chí trên một tấm Trúc Chỉ, 2 mặt là 2 bức tranh riêng biệt đẹp mắt. Lúc đầu, những sản phẩm Trúc Chỉ chỉ có thể trưng bày như tranh ảnh, hàng lưu niệm, bức bình phong…, nay còn có thể sử dụng và sử dụng hằng ngày với đa dạng các thể loại như nón lá, đèn lồng, quạt giấy, dù, ví, hộp đựng trang điểm, hộp đựng bút… và dễ dàng di chuyển, lắp ghép dù trông có vẻ cồng kềnh và kích thước lớn như đèn lồng, trang trí sân khấu…

Với phương châm “phép cộng và sự trở về”, những người làm Trúc Chỉ đã gặp gỡ nhau ở tình yêu quê hương với cây tre, họ đã tìm về với những giá trị truyền thống và cùng nhau nâng tầm nó thành Trúc Chỉ. Không những thế, họ còn làm phép cộng với các loại hình nghệ thuật khác để làm mới những hình ảnh vốn dĩ quá quen thuộc, xưa cũ của các làng nghề và thể hiện sinh động trên Trúc Chỉ. Trong những sản phẩm của Trúc Chỉ, người ta có thể thấy được trong đó những làng nghề khác và gọi tên, đó là tranh làng Sình, nón Huế, mây tre đan Bao La, nan dù Huế… và cả những danh thắng Huế như Đại Nội, chùa Thiên Mụ, sen Tịnh Tâm… đều được thể hiện sinh động trên dòng tranh Trúc Chỉ. Đó không chỉ là sự kết hợp 2 trong 1 mà nhiều khi là 3 trong 1, 4 trong 1… rất độc đáo.

 

Một bức tranh lưu niệm về Huế theo phong cách Trúc Chỉ


Đèn lồng Trúc Chỉ với hình ảnh của Tranh làng Sình, đan lát Bao La...


Thông qua tiếp biến của nhiều kỹ thuật Đồ họa: etching/ silk screen/ wood cut …các sản phẩm Trúc Chỉ ngày càng đa dạng và tinh xảo.

 

Một số không gian Trúc Chỉ

 

Đêm diễn của Lê Cát Trọng Lý với chủ đề “Con chim nhỏ hót bên hồ xanh” ở Huế độc đáo khi sử dụng bộ tranh Trúc chỉ  "Mùa trăng" của Trần Ánh Phi  để làm phông nền sân khấu.

 

Chính “phép cộng” đã giúp Trúc Chỉ giành giải Ba tại Triển lãm Mỹ thuật Ứng dụng toàn quốc 2014 với bộ sản phẩm "Trúc Chỉ Hoa hồng" của Ngô Đình Bảo Vi. 

 

Chị Ngô Đình Bảo Vi bên dòng sản phẩm Trúc Chỉ ứng dụng (Ảnh: Huy Nguyễn/ thethaohcm.vn).

Phép cộng vì vậy cũng là để trở về, để tôn vinh văn hóa Huế.

Trong khuôn khổ chương trình Festival Làng nghề Huế 2015 (28/04 – 02/05), 
Vườn Trúc Chỉ đã có một triển lãm các sản phẩm ứng dụng và trang trí trong nội thất ở Bảo Tàng Văn hóa Huế, song song đó là sự kết hợp với Phân viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam tại Huế và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế tổ chức triển lãm nghệ thuật thị giác  "Đồng Vọng" – dấu Mỹ Thuật thời Chúa Nguyễn trên Trúc Chỉ- tại sân Điện Cần chánh- Đại nội Huế  vào lúc 16g00 ngày 28/4/2015.


Với quan niệm “mỗi một sản phẩm Trúc Chỉ khi đưa ra thị trường trước hết là một sản phẩm văn hóa, để quảng bá văn hóa, sau mới là sản phẩm thương mại, vì vậy mỗi sản phẩm Trúc Chỉ khi xuất xưởng phải đảm bảo về chất lượng, tính độc đáo, thẩm mỹ và sự tinh tế”, chị Ngô Đình Bảo Vi cho biết, đó là điều sẽ làm nên và nuôi dưỡng  thương hiệu của Trúc Chỉ, thương hiệu của một làng nghề Huế, dù còn rất trẻ nhưng có đủ tiềm lực để phát triển.

Vừa qua, hoạ sĩ Phan Hải Bằng cũng đã có một buổi nói chuyện trong chương trình Workshop Đồ họa TP. HCM lần thứ 5 (do Hội Mỹ thuật Tp Hồ Chí Minh và Đại học Văn Lang tổ chức từ ngày 1-4 đến 11-4-2015) tại TP. HCM với chủ đề “Trúc Chỉ, một tiếp biến truyền thống trong bối cảnh đương đại”. Thông qua việc giới thiệu một ứng biến mới về "Đồ họa Trúc Chỉ" - "trucchigraphy", nghệ thuật Trúc Chỉ ngày càng khẳng định được vị thế của mình trong việc kết nối giữa truyền thống và hiện đại, nghệ thuật và kỹ thuật…

Họa sĩ Phan Hải Bằng trong một buổi nói chuyện về Trúc Chỉ

Trước đó, Trúc Chỉ đã một triển lãm và Art talk tại Sao La- Bảo tàng Mỹ thuật TP. HCM vào tháng 12-2014.


Kết nối và trở về, sáng tạo và trở về, những dấu ấn của phép cộng chính là kết quả của sự trở về nguồn cội. Những người con của Huế ấy, như anh Phan Hải Bằng, chị Ngô Đình Bảo Vi và các nghệ sỹ Trúc chỉ, dù đi đâu, họ vẫn tiếp tục dấn thân, cải biến và không ngừng sáng tạo với mục đích không chỉ giữ lại những gì hồn cốt của xứ Huế, những nét văn hóa chảy dài suốt hàng trăm năm qua và nuôi dưỡng biết bao nhiêu thế hệ, mà còn xây dựng Trúc chỉ trở thành “một tiếp biến truyền thống trong bối cảnh đương đại”  Giá trị ấy xứng đáng được trân trọng và tôn vinh!

Một số hình ảnh về sản phẩm của Trúc Chỉ:


Đèn Trúc Chỉ


Vòng tay Trúc Chỉ xinh xắn, cá tính



Ví cầm tay, sổ ghi chép


Quạt giấy Trúc Chỉ


Nón Trúc Chỉ và dòng tranh 2 mặt

 

"Màu sắc và hoa văn thực ra chỉ là những biểu hiện của Trúc Chỉ. Màu vàng nâu sáng ấm áp tự nhiên của Tre, hoa văn là những ứng biến sáng tạo...và phần “hồn” thật sự của Trúc Chỉ chính là những năng lượng sáng tạo làm nên nó, và ẩn sâu bên trong là một tinh thần Việt, một phép ứng xử với các giá trị truyền thống của những người đi sau, trân trọng và làm mới những giá trị mà cha ông để lại" (họa sĩ Phan Hải Bằng).

 

VƯỜN TRÚC CHỈ
Địa chỉ: số 05 Thạch Hãn, Tp. Huế
Điện thoại: + 84 935 101 414 + 84 906 811 107
Email: trucchiart@gmail.com 
Website: www.vietnamtrucchiart.com 
Facebook: www.facebook.com/trucchiart
 

 

Khám phá Huế
 Bản in]

Bài đọc nhiều nhất

  • Về với xã Lộc Thủy, huyện Phú Lộc, tỉnh Thừa Thiên Huế để biết thêm về một nghề nổi tiếng: nấu dầu tràm.
  • Từ trung tâm thành phố Huế, xuôi theo dòng sông Hương khoảng 9km, xã Phú Mậu, huyện Phú Vang ôm gọn 7 ngôi làng với thế đắc địa, trù phú. Phía Đông và Bắc tựa lưng vào làng Phổ Lợi (xã Phú Dương) và làng Vĩnh Đại (xã Phú Thanh), Phía Tây và Nam quay mặt ra sông Hương, nơi có làng Lại Ân với nghề làm tranh dân gian nổi tiếng.
  • Chuyên nghiên cứu, sáng tác, thiết kế các tác phẩm/ nghệ phẩm từ giấy tre, chỉ có ở Huế và do người Huế tạo nên. Chỉ bấy nhiêu thôi nhưng trong đó chứa đựng đầy đủ tinh hoa của một làng nghề cũng như là nơi giao lưu của các làng nghề truyền thống khác. Chốn ấy mang tên Vườn Trúc Chỉ.
  • Cách thành phố Huế 15km về phía Bắc, đoạn trung lưu bờ Bắc con sông Bồ, làng Bao La thuộc xã Quảng Phú, huyện Quảng Điền là một làng nghề đan lát truyền thống nổi tiếng.
  • Bắt đầu từ Rằm tháng Bảy cho đến cận kề Tết Trung thu, các cơ sở làm bánh Trung thu truyền thống Huế trở nên nhộn nhịp. Người làm bánh, người đến mua bánh hồ hởi, vui vẻ làm cho không khí Trung thu như đã đến rồi...
  • Làng Địa Linh (xã Hương Vinh, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế) vốn nổi tiếng với nghề làm tượng “ông Táo” nhưng hiện nay chỉ còn một gia đình bám trụ theo nghề truyền thống.
Về đầu trang