Vài nét về Ca Huế và viết lời Ca Huế
Nhiều người thống nhất với ý kiến cho rằng Ca Huế là đỉnh cao lối diễn xướng đơn lẻ của ca hát truyền thống của dân tộc. Âm nhạc của Ca Huế thu nạp tinh hoa của nhạc cung đình, nhạc cửa quyền và tinh hoa của các làn điệu hò, lý ở miền Bắc và miền Trung. Những bài bản, làn điệu Ca Huế có khi có họ hàng, liền mạch với nhau như một tổ hợp liên hoàn.

Nhưng nói chung đó là những bài bản, làn điệu độc lập, hoàn chỉnh. Đặc biệt những “bài bản lớn” mà giới chuyên môn vẫn gọi đối với các bài bản như Tứ Đại Cảnh, Nam Bình, Nam Ai, Cổ Bản...thực sự là những bông hoa thắm sắc ngát hương trong vườn hoa nhạc cổ của dân tộc. Chúng ta có các điệu bay bổng, lâng lâng như Phẩm Tuyết, Nguyên Tiêu; tình tứ, quấn quýt như Lộng Điệp, Cổ Bản; trang trọng, ngân nga như Phú Lục chậm; vui tươi, rộn ràng như Kim Tiền, Phú Lục nhanh; hành khúc như Ngũ Lôi; cuồn cuộn, dồn dập như Xuân Phong, Long Hổ; da diết như Quả Phụ, Nam Ai; thâm trầm, sâu lắng như Nam Bình...Âm nhạc đã thế, lời ca của các bài bản Ca Huế từ lâu là những lời ca đã được khẳng định bởi những giá trị về chất thơ của nó. Thiên về tự sự, ngâm ngợi, lời Ca Huế như những bài thơ hàm súc, giàu cảnh, đậm tình. Ấy cũng dễ hiểu về lời Ca Huế trước đây phần lớn đều do những văn nhân thi sỹ sáng tác (kể cả các lời hò và lý). Lời Ca Huế là ca từ với những giá trị nghệ thuật nhất định nên nhiều người đề nghị nâng lên thành một thể thơ - thể “thơ ca” trên thi đàn và nó xứng đáng có vị trí.

Núi Ngự, sông Hương, “đây xứ mơ màng, đây xứ thơ” (Tố Hữu) đã thể hiện trong Ca Huế và chính Ca Huế đã trở thành một sản phẩm văn hoá tinh thần độc đáo đặc trưng tình cảm, đặc trưng tâm lý của con người xứ Huế.

Lời ca Huế không theo một thể thơ truyền thống nào, hình thức là thơ tự do, câu dài, câu ngắn tuỳ theo nhạc. Trừ vài ba làn điệu ngắn (như Xuân Phong, Long Hổ, Tẩu Mã...), các bài ca Huế có lời chia thành nhiều trổ (còn gọi là sáp); mỗi trổ một vần, chủ yếu là vần chân, có khi là vần lưng. Cũng có khi tác giả khi sáng tác cả bài ca chỉ có một vần. Các bài bản, làn điệu của Ca Huế là một bộ phận của nhạc cổ Huế. Như đã nói ở trên, lời Ca Huế sáng tác theo nhạc, không có hư tự, có giá trị văn học nên sáng tác lời Ca Huế mặc nhiên khó hơn và yêu cầu cao hơn so với sáng tác lời các làn điệu hò, lý...

Lời một bài Ca Huế có giá trị nếu không hát mà chỉ đọc, ta nghe như một bài thơ. Thực tế hiện nay người ta làm thơ thì nhiều, nhưng người làm “Thơ - Ca Huế” thì ít, rất ít. Thật là một điều báo động và cũng là thiệt thòi cho Ca Huế. Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến việc giữ gìn và phát huy giá trị của Ca Huế.

Vậy đặc điểm của lời ca Huế là gì? Làm thế nào để sáng tác lời ca Huế có chất lượng cao đáp ứng lời ca với các chủ đề hiện đại? Đó là những câu hỏi không dễ giải đáp. Nếu được phép, chúng tôi sẽ có dịp đi sâu trao đổi. Trên diễn đàn của tập san này, chúng tôi xin được giới thiệu một số bài Ca Huế mà mình đã sáng tác. 

Huế ca khúc Nam Bình

1.

“Nước non ngàn dặm

Ra đi!

Cái tình chi!...”

Nặng lòng ơi Huế

Từ buổi xa xăm...

 Quê mẹ thân tình

Đã bao lần

Vẳng Hương Giang khi chiều phủ bên thềm

Huế càng tha thiết

Gửi tình câu Nam Bình da diết

Vời vợi con đò

Tuyết, trăng, hoa...

Như dường bàng bạc kinh thành

Nước non nghìn dặm chia phôi

Huyền Trân đó...buổi cố hương trông vời

Gửi nhắn dòng tháng năm

Câu Nam Bằng ngâm ngợi

Thế cuộc trầm thăng!

Giờ tri kỷ, tri âm

Lòng thêm rộn đàn xuân,

Lung linh

2.

Huế ơi!

Ngàn dặm sông xanh

Nắng vờn quanh

Cảnh, người... ơi Huế

Dẫu vẫn quen thân

 Thêm nghĩa, thêm tình

Nghĩa thêm tình

Dạ xôn xao như dòng nhựa lên cành

Bóng đò vui lướt

Áo dài em bên cầu tha thướt

Chiều nhẹ buông dần

Lúa trăng thơm, câu hò làng mẹ thanh bình

“Nước non ngàn dặm” lung linh

Cờ sao thắm, thắm trên kinh thành...

Trẻ lại rồi Huế ơi!

Khúc Nam Bình em dạo

Rộn lòng anh...

Chiều lộng vang ngân

Lòng đi giữa mùa xuân

Huế ca khúc 

Tác giả Minh Khiêm
 Bản in]

Bài đọc nhiều nhất

  • Rồng là một con vật huyền thoại, đứng đầu tứ linh (long - lân - quy - phụng) Theo sách Thuyết văn giải tự trong 389 loài bò sát có vảy thì rồng là loài đứng đầu và có sức mạnh vô song.
  • Huế là quà tặng của thiên nhiên dành cho Tổ quốc nhiều danh lam thắng cảnh tuyệt diệu. Riêng với người dân miền Trung đêm ngày vật lộn với thiên tai khắc nghiệt để sinh tồn và phát triển, Huế là một sự đền bồi cho những thiệt thòi họ gánh chịu, như gia đình nghèo mà may mắn sinh được con gái đẹp vậy. Nhà thơ nào đến Huế lại không có thơ viết về Huế để trả ơn mảnh đất đã khơi nguồn thi hứng cho mình.
  • Một đêm ca Huế trên sông Hương giữa tiếng sóng nước ru vỗ vào mạn thuyền rồi lan xa, lan xa... Trăng càng về đêm càng vằng vặc giữa thinh không tĩnh mịch... Giọng hát, tiếng đàn đã thực sự ru tâm hồn ta vào một miền ký ức sâu thẳm nhuộm tím lòng người mà không sao quên được đó, Huế ơi!
  • Cách đây hơn 45 năm hai nhạc sĩ Trần Văn Khê và Nguyễn Hữu Ba đã tổ chức ghi âm nhạc cung đình Việt Nam giới thiệu với thế giới... Ngày 31/1/2004, GS.TS nhạc sỹ Trần Văn Khê sau khi nghe Nhã nhạc Huế vang lên ở Paris, ông vẫn còn nguyên cảm xúc...
  • Với hơn 3700 hiện vật, bộ sưu tập gốm sứ của Bảo tàng Mỹ thuật Cung đình Huế (BTMTCĐ Huế) tương đối phong phú về thể loại và đóng vai trò quan trọng trong toàn bộ đồ gốm sứ còn được bảo tồn tại Việt Nam.
  • Nhiều người thống nhất với ý kiến cho rằng Ca Huế là đỉnh cao lối diễn xướng đơn lẻ của ca hát truyền thống của dân tộc. Âm nhạc của Ca Huế thu nạp tinh hoa của nhạc cung đình, nhạc cửa quyền và tinh hoa của các làn điệu hò, lý ở miền Bắc và miền Trung. Những bài bản, làn điệu Ca Huế có khi có họ hàng, liền mạch với nhau như một tổ hợp liên hoàn.
Về đầu trang