Đăng nhập | Đăng ký | Đăng ký quảng cáo 
 
Châu Loan - một giọng ca vàng
Thứ Tư, 29/03/2017 16:54  
 
Những năm ở chiến khu miền Tây trong kháng chiến chống Mỹ có lần nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường và nhà thơ Thanh Hải đi đến bản đồng bào dân tộc đổi thực phẩm. Hai ông đến nhà ông Quỳnh Chum, một gia đình khá giả, nuôi nhiều lợn, gà. Thấy Thanh Hải mang nhiều ra-đi-ô hiệu Sony. Quỳnh Chum hỏi liền: - Đài ni có Châu Loan không?

(Bà con người dân tộc thiểu số ở đây rất thích nghe nữ nghệ sĩ Châu Loan qua các chương trình ngâm thơ, hát ca Huế, dân ca Bình Trị Thiên phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam)

Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường trả lời:
-    Chương trình “Tiếng thơ” đêm thứ Ba có Châu Loan.
Quỳnh Chum hỏi lại:
-    Vậy tối thứ Ba là khi mô, mình răng biết được?
-    Tối mô cũng mở đài, trước sau rồi cũng gặp tối thứ Ba.
Quỳnh Chum ngẫm nghỉ một lúc rồi vui vẻ nói:
-    Ờ…phải rồi…   

Qua mẫu chuyện trên, chúng ta có thể biết nghệ sĩ Châu Loan đã chiếm một vị trí đặc biệt trong lòng đồng bào dân tộc miền Tây Trị Thiên nói riêng và thính giả của đài Tiếng nói Việt Nam nói chung.



Nghệ sĩ nhân dân Châu Loan.  


Châu Loan tên thật là Bùi Thị Loan, sinh năm 1926 tại làng Tùng Luật, xã Vĩnh Giang, huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị; mất ngày 24.12.1972 tại Thủ đô Hà Nội. Sinh thời bà là tổ trưởng Bộ môn Ca Huế của Ban Âm nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam, ủy viên BCH TW Hội Nghệ sĩ Việt Nam. Bà được truy tặng Nghệ sĩ nhân dân (NSND) đợt I năm 1984, là NSND đầu tiên của ngành ca Huế. Cha bà là ông Bùi Văn Mè, một học trò xuất sắc của nghệ nhân Nguyễn Hữu Như Bá. Ông Bá là người thầy dạy hát bội, hát dân ca Bình Trị Thiên, đàn hát ca Huế cho nhiều thế hệ trong làng. Nghệ nhân Nguyễn Hữu Như Bá là ông của NSND Lệ Thi và NSUT Ái Chủng. Cũng nói thêm, địa danh Tùng Luật xã Vĩnh Giang huyện Vĩnh Linh, tỉnh Quảng Trị đã xuất hiện trong tác phẩm Ô Châu Cận Lục  năm 1555 của tiến sĩ Dương Văn An một người con của huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Làng Tùng Luật nổi tiếng về ca hát dân giân của cả ba tỉnh: Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế.
 
Ông Bùi Văn Mè là một nhạc công nổi tiếng thời bấy giờ. Ông đã từng làm việc trong dàn nhạc cung đình Huế trong một thời gian dài. Từ bảy tuổi Châu Loan đã theo cha vào Huế sinh sống và được cha dạy đàn, dạy hát dân ca miền Trung, ca Huế, ngâm thơ. Nghệ nhân Bùi Văn Mè có ba con gái và một con trai. Châu Loan là chị cả, rồi đến Châu Phụng và Thanh Thảo. Cả ba đều có nhan sắc và giọng hát hay, và đều được cha truyền dạy nghề ca hát dân tộc, ngâm thơ. Lớn lên Châu Loan có giọng ca truyền cảm, uyển chuyển, ngân vọng…rất được khán thính giả ngưỡng mộ. Năm 15 tuổi, Châu Loan đã đi hát. Năm 1947 Châu Loan theo cha ra Hà Nội cộng tác với Đài Phát thanh Pháp Á. Năm 1954, hòa bình lập lại, người nghệ sĩ trẻ làm việc tại Tổ ca nhạc miền Trung, Ban Âm nhạc, Đài TNVN. Không những biểu diễn tại phòng thu của Đài để phát sóng, Châu Loan đã đi biểu diễn nhiều nơi trên miền Bắc, đặc biệt là bên bờ sông Bến Hải, quê hương của bà, nơi giới tuyến tạm thời phân chia đất nước làm hai miền. Còn nhớ một chiều tháng 4 năm 1956, giữa dòng sông giới tuyến Bến Hải, phía hạ lưu cầu Hiền Lương, một sân khấu đặc biệt được dựng lên gồm 3 chiếc thuyền. Châu Loan đứng biểu diễn trên sân khấu ấy. Đồng bào đôi bờ sông tuyến lắng nghe giọng hò, tiếng thơ ngân nga của người nghệ sĩ quê hương. Những câu hò, bài thơ viết về tình yêu quê hương, đất nước; khát vọng hòa bình, thống nhất; Nam Bắc sum họp một nhà vang vọng đôi bờ, càng thêm thiết tha qua thể hiện của người nghệ sĩ sinh ra bên bờ Bến Hải.  

Tạp chí  Người làm báo của Hội Nhà báo Việt Nam số tháng 3 năm 2014 có đăng ảnh tư liệu năm 1961 về NSND Châu Loan. Bức ảnh ghi lại hình ảnh nghệ sĩ đứng bên bờ Bắc sông Bến Hải, hướng về bờ Nam cất tiếng hát.  

Năm 1957, nghệ sĩ Châu Loan đi dự Đại hội Thanh niên thế giới lần thứ nhất tại Vác-sa-va (Ba Lan). Ở Liên hoan ca nhạc của Đại hội, Châu Loan đã trình diễn những làn điệu dân ca quê hương Bình Trị Thiên. Trong hoạt động nghệ thuật của mình, với chất giọng trời phú, cộng với sự khổ luyện, người nghệ sĩ đã đưa chất liệu âm nhạc truyền thống Huế vào ngâm thơ; xử lý sáng tạo luyến láy; đưa hơi, nhả chữ ca từ trong hát ca Huế. Các tiết mục ca Huế, dân ca Bình Trị Thiên ngâm thơ do Châu Loan biểu diễn vẫn còn sống mãi với thời gian như bài “Mẹ Suốt”, “Bài thơ Xuân 1961”v.v…Theo nhạc sĩ Quốc Trường, con trai của NSND Châu Loan, người nữ nghệ sĩ có giọng vàng đã có một khối lượng lớn các tiết mục ca hát, ngâm diễn về ca Huế, dân ca Bình Trị Thiên và thơ. Ngày nay nghe lại các tiết mục của NSND Châu Loan chất giọng hiếm có của nghệ sĩ vẫn còn lay động từ trong sâu thẳm lòng người. Nhiều nghệ sĩ, diễn viên đã học phương pháp ngâm thơ “kiểu Huế”, cách lấy hơi trong hò; luyến láy, nhả chữ trong hát ca Huế của bà. Bà còn dành nhiều công sức, tâm huyết để trao truyền kỹ năng, nghệ thuật ca hát, ngâm thơ cho những người đi sau. Nhiều người trong số đó đã thành danh như: nghệ sĩ Thanh Thảo ở Tổ Ca Huế Đài Tiếng nói Việt Nam, NSUT Châu Dinh ở Nhà hát Nghệ thuật ca kịch Huế v.v…  

Châu Loan là nghệ sĩ hàng đầu của Đài Tiếng nói Việt Nam. Nhà báo Dương Quang Minh từng công tác ở đây, nhớ lại: “Chất giọng Châu Loan đặc biệt Huế, rất truyền cảm, có âm sắc độc đáo. Chị còn có giọng ngân dài. Nghe giọng ngân ấy, tôi bất giác nhớ về những dòng sông man mác khu Bốn quê nhà. Nhớ hồi nhỏ sống ở quê, mỗi lần đội chiếu bóng lưu động về xã phục vụ, loa phóng thanh của Đội lại vang lên những bài ca được nhiều người ưa thích, trong đó có giọng ca Châu Loan. Giọng ca của chị ngân dài bay đi từ cánh đồng này sang cánh đồng khác”.  

Sinh thời NS Châu Loan có vinh dự nhiều lần được gặp và biểu diễn cho Chủ tịch Hồ Chí Minh nghe.  

Chiến tranh phá hoại ngày càng ác liệt. Đế quốc Mỹ đưa cả máy bay B.52 ném bom rải thảm thủ đô Hà Nội, thành phố Hải Phòng và các tỉnh miền Bắc. Đoàn ca  nhạc của Đài Tiếng nói Việt Nam sơ tán nhiều nơi, nhưng các nghệ sĩ vẫn không rời phòng thu, không ngừng cất cao tiếng hát, lời ca phục vụ sự nghiệp chống Mỹ. Đạo diễn NSND Xuân Đàm, người con của Quảng Trị đã nói về tiếng hát của nghệ sĩ Châu Loan: “ Tiếng hát của bà được mọi người ví như chiếc cầu nối những tâm hồn không thể chia cắt của hai miền Nam Bắc”. Bà là nghệ sĩ ca Huế, hát dân ca Bình Trị Thiên, ngâm thơ được khán thính giả cả hai miền Nam, Bắc ngưỡng mộ.

Sinh thời, NSND Châu Loan có nỗi niềm riêng. Do biến động của lịch sử mà người em gái lớn của bà là Châu Phụng, cũng là một giọng ca nổi tiếng, có một thời gian ca hát cho Đài Sài Gòn. Hai  chị em, hai giọng ca nổi tiếng nhưng kẻ Bắc, người Nam. Mỗi lần gửi tiếng hát về Nam, Châu Loan lại nghĩ đến Châu Phụng. Người chị cũng hiểu được nỗi thổn thức của người em khi cất tiếng hát gửi về đất Bắc. Sau giải phóng 1975, nhạc sĩ Quốc Trường, con trai của NSND Châu Loan theo lời mẹ dặn, đã vào Nam tìm dì Châu Phụng. Nhạc sĩ Quốc Trường cho biết, chỉ sau một thời gian ngắn làm việc cho Đài Sài  Gòn, dì của anh không làm nghề ca hát nữa mà theo chồng ra Đà Nẵng sinh sống. Châu Phụng mất năm 2006.

Mùa thu năm 1972 NSND Châu Loan bị bệnh nhập viện. Bà mang theo hai cuốn sách: một tập thơ và một cuốn ca Huế, gối đầu giường trong những ngày chữa bệnh. Nhưng lần này bà không qua khỏi. Bà đã vĩnh viễn ra đi ở tuổi 46 vì căn bệnh ung thư hiểm nghèo, giữa lúc tài hoa đang tỏa rạng. Bà mất chiều ngày 24.12.1972 giữa lúc máy bay Mỹ gầm rú, điên cuồng bắn phá Hà Nội. Nhiều vị lãnh đạo cao cấp đã đến viếng bà, một tài năng hiếm có của nghệ thuật ca hát dân tộc Việt Nam.


                   Minh Khiêm


Theo TRT.VN
 
In ấn  Bản in   Gửi bạn bè 
 
Gửi bạn bè
 
* Họ và tên:
* Email của bạn:
* Email của người nhận:
Nội dung:
    Gửi Nhập lại
 
Các bài viết khác
 
Dành cho quảng cáo