Trái ngon tiến vua
Dưới chế độ quân chủ phong kiến phương Đông, nhà vua thường được ví là “thiên tử” (con trời), là người thay trời để cai trị thiên hạ, mọi thứ trong thiên hạ đều thuộc nhà vua. Bởi vậy, của ngon vật lạ đều phải dâng tiến lên nhà vua, lệ này đã tồn tại hàng nghìn năm, thậm chí đã được các triều đại luật hóa để ban hành.

Các thôn nữ làng Thủy Biều gánh thanh trà đến đình làng (ảnh chụp trước thời điểm bùng phát dịch COVID-19)

Thời Nguyễn, triều đình có quy định rất cụ thể về việc các địa phương dâng tiến các phẩm vật đặc sắc của mình về kinh đô. Sách Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ của Nội các triều Nguyễn có ghi rất rõ về chủng loại, số lượng và cách thức dâng tiến các sản vật của các địa phương. Tiêu biểu là trái dừa của các tỉnh Vĩnh Long và Định Tường, trái xoài của Phú Yên, Bình Định, Quảng Nam, dưa hấu, bột hoàng tinh, bào ngư khô, tương đậu, rượu dâu của Quảng Bình, cam đường của Hải Dương, Thanh Hóa, trái vải của Hà Nội, mắm rươi của Ninh Bình, Nam Định, trái sa lê của Cao Bằng, tuyết lê của Tuyên Quang…

Đối với tỉnh Thừa Thiên (nay là Thừa Thiên Huế), phẩm vật được chọn lựa để dâng tiến là gạo mới và hoa quả. Trong các loại hoa quả của Thừa Thiên thì nổi bật là trái thanh trà Thủy Biều và trái quýt Hương Cần, những loại trái cây danh tiếng này cũng được ghi chép trong sách Đại Nam nhất thống chí của Quốc Sử quán, Nam quốc địa dư của cử nhân Lương Trúc Đàm…

Lễ cung tiến các sản vật của các địa phương vào cung thường được tổ chức nhân các dịp lễ tiết quan trọng của triều Nguyễn như lễ tế Giao, tế Xã Tắc, tết Nguyên đán, tết Đoan dương, tết Trung thu, lễ Vạn Thọ, Thánh Thọ, lễ Hưởng ở các miếu thờ tổ tiên của nhà Nguyễn… Theo quy định của triều đình, các sản vật của địa phương phải do đích thân viên quan đứng đầu địa hạt đó chọn lựa thứ tốt nhất, sau đó được đóng gói, niêm phong cẩn thận rồi mới cho chuyển về kinh đô. Quá trình vận chuyển cũng được giám sát rất chặt chẽ. Với các loại trái cây theo mùa thì phải tính toán cẩn thận thời gian trái chín và thời gian vận chuyển để đảm bảo kịp dùng cho các nghi lễ và khi về kinh vẫn giữ được chất lượng tốt nhất.

Riêng đối với tỉnh Thừa Thiên, do gắn liền với kinh đô nên lễ cung tiến các sản vật được triều đình cho phép tổ chức với nhiều biệt đãi. Nghi thức chính được tổ chức ngay trước cửa Ngọ Môn. Ngày làm lễ, triều đình cho phép viên quan huyện dẫn các vị kỳ lão trang phục chỉnh tề mang các hộp đựng sản vật, ngoài dán giấy đỏ ghi “Giải tỏ lòng thành”, đặt lên một chiếc bàn sơn son, cạnh đó lại cho đặt một hương án và 2 cái tán vàng. Nghi thức tuy đơn giản nhưng trang trọng, sau lễ  bái vọng 5 lạy của các kỳ lão, các phẩm vật sẽ được chuyển cho thị vệ, được phụng sắc thu nhận và cấp trả tiền bạc tương đương với giá trị của đồ dâng tiến.

Xuất phát từ lệ tiến sản vật này, cộng đồng cư dân vùng Thủy Biều cùng chính quyền địa phương đã tổ chức lễ hội thanh trà hằng năm để tôn vinh thứ đặc sản nổi tiếng của vùng đất. Năm 2018, lễ hội thanh trà lần thứ sáu đã mở rộng quy mô thành lễ hội của tỉnh và gắn với lễ Cung tiến thanh trà. Sau gần trăm năm tưởng chừng rơi vào quên lãng, trái thanh trà lại được dâng tiến vào hoàng cung theo một nghi thức trang trọng và đầy màu sắc.

Thanh trà là một giống bưởi đặc hữu của Cố đô, nhưng điều kỳ lạ là người Huế không bao giờ chấp nhận gọi nó là bưởi mà chỉ gọi bằng tên riêng là trái thanh trà. Thanh trà được trồng ở nhiều nơi, nhưng nổi tiếng xưa nay vẫn là thanh trà của Thủy Biều, một làng ven sông Hương, phía đối diện với chùa Thiên Mụ.

Để chuẩn bị cho lễ Cung tiến thanh trà, người dân Thủy Biều đã lựa chọn những trái ngon nhất, tròn đầy, không bị hư, vỏ không bị vàng úa. Sau nghi thức cúng Thành hoàng ở đình làng, đoàn rước phẩm vật bao gồm đội bát âm, các bậc kỳ lão và các thiếu nữ gánh thanh trà sẽ di chuyển từ đình làng xuống bến sông để từ đó xuôi dòng sông Hương về bến Kim Long, sau đó đoàn rước lại tiếp tục đi đường bộ đến trước cửa Ngọ Môn. Tại đây, những trái thanh trà Thủy Biều được bày lên chiếc bàn sơn son đã được đặt sẵn cùng với hương án, tàn lọng. Các nghi thức dâng tiến thanh trà được tái hiện đầy đủ như sách sử triều Nguyễn đã ghi chép. Cuối cùng, những trái thanh trà ngon nhất được đem vào cung, dâng lên bàn thờ các vị hoàng đế triều Nguyễn.

Bài, ảnh: Phan Thanh Hải
Báo Thừa Thiên Huế
 Bản in]

Bài đọc nhiều nhất

  • Cung đường hình chữ S dẫn du khách lên Bạch Mã, chơi vơi gió, chơi vơi mây và chơi vơi tất cả mọi xúc giác…
  • Không biết vô tình hay hữu ý, xứ Huế có hai ngôi đình với hai tên gọi mà nếu không phải là người địa phương sẽ không tài nào nhớ và gọi đúng cho được: đình Lại Thế và đình Thế Lại.
  • Huế không chỉ nổi tiếng với những danh lam thắng cảnh lung linh huyền ảo. Đây còn là cái nôi của những ngôi chùa cổ kính, mỗi ngôi chùa lại chứa đựng một câu chuyện đầy tính văn hóa – lịch sử. Hãy cùng điểm danh 12 ngôi chùa đẹp ở Huế mà bạn nhất định phải ghé khi đến Huế nhé!
  • Được tổ chức vào những năm lẻ, Festival nghề truyền thống Huế là dịp để các nghệ nhân đem hết tài năng, trí tuệ và tinh hoa của nghề, tạo nên những sản phẩm độc đáo để giới thiệu với công chúng và du khách gần xa. Cho đến thời điểm này, Festival nghề truyền thống đã từng bước góp phần thúc đẩy mục tiêu bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của các nghề, làng nghề truyền thống của Huế nói riêng và của Việt Nam nói chung.
  • Bạch Mã Village – Những ngày gần đây, cộng đồng mạng chia sẻ “rầm rộ” một điểm đến tuyệt đẹp và vô cùng lạ lẫm, có người nói rằng đây là khu làng Hobbit ở trời âu, cũng có bảo đây là ảnh trong phim. Nhưng sự thật là, đây là một khu du lịch tại Huế vừa được đưa vào khai thác có tên Bạch Mã Village, để bạn có thêm thông tin về điểm đến mới nổi mang tên Bạch Mã Village – Thác Trượt Bạch Mã, Khám Phá Di Sản chia sẻ đến các bạn những thông ...
  • Tối ngày 29/9, Tuyến phố đi bộ Huế thuộc phường Phú Hậu, Tp. Huế chính thức mở cửa. Ngay từ 18h cùng ngày, các xe cộ đã được cấm đi vào khu phố, hàng trăm người dân và du khách đã tập trung về đây để đi dạo trên khu phố đi bộ mới.
  • Bên cạnh những kiến trúc thành quách, cung đình, lăng tẩm… của vương triều phong kiến xưa; Huế còn có một di sản kiến trúc khác – đó là nhà vườn - một dấu ấn đậm nét vừa mang nét tinh hoa quý tộc, lại vừa có màu sắc dân gian truyền thống.
  • Lần đầu tiên, một triển lãm sáng tác chuyên sâu về Chủ tịch Hồ Chí Minh được trưng bày tại Trường đại học Nghệ thuật - Đại học Huế từ ngày 29/11 với chủ đề “Bác Hồ của chúng ta!”.
Về đầu trang