Trong quá trình phát triển đô thị hiện nay, cây xanh không còn chỉ là yếu tố tạo cảnh quan hay cải thiện môi trường sống, mà đang dần trở thành một phần quan trọng của hạ tầng đô thị bền vững. Từ các tuyến đường trung tâm, công viên, khu dân cư đến khu đô thị mới, khu di tích hay không gian công cộng, hệ thống cây xanh ngày càng giữ vai trò lớn trong điều hòa vi khí hậu, giảm hiệu ứng bê tông hóa và nâng cao chất lượng sống đô thị.
Cùng với xu hướng phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero), công tác quản lý cây xanh hiện nay cũng đứng trước yêu cầu thay đổi mạnh mẽ. Nếu trước đây việc quản lý chủ yếu dừng ở thống kê số lượng cây hoặc lưu trữ hồ sơ thủ công, thì hiện nay dữ liệu cây xanh đang dần trở thành một phần của hạ tầng dữ liệu đô thị.
Thực tế cho thấy, nhiều địa phương trên cả nước đã bắt đầu triển khai số hóa cây xanh nhằm phục vụ quản lý đô thị và xây dựng đô thị thông minh. Tuy nhiên, phần lớn dữ liệu hiện vẫn còn phân tán, thiếu tính cập nhật đồng bộ hoặc mới dừng ở mức thống kê cơ bản, chưa hình thành được nền tảng dữ liệu trực quan có khả năng phục vụ quản lý chuyên ngành lâu dài.
Đối với các đơn vị quản lý chuyên ngành như công ty công viên cây xanh, trung tâm quản lý hạ tầng đô thị, ban quản lý khu đô thị, ban quản lý di tích hay đơn vị dịch vụ công ích, khối lượng dữ liệu cây xanh hiện nay là rất lớn và liên tục phát sinh theo thời gian. Mỗi cây xanh không chỉ đơn thuần là một đối tượng cảnh quan, mà còn gắn với nhiều thông tin quản lý như chủng loại cây, vị trí, kích thước, tình trạng sinh trưởng, lịch sử chăm sóc, cắt tỉa, xử lý kỹ thuật hay nguy cơ mất an toàn.
Trong khi đó, việc lưu trữ dữ liệu bằng hồ sơ giấy, file excel rời rạc hoặc quản lý phân tán đang khiến nhiều đơn vị gặp khó khăn trong công tác cập nhật, tra cứu và khai thác dữ liệu. Đặc biệt tại các đô thị có mật độ cây xanh lớn, việc rà soát cây nguy hiểm, xử lý sự cố trong mùa mưa bão hay quản lý tài sản công liên quan đến cây xanh ngày càng đòi hỏi dữ liệu phải trực quan, chính xác và có khả năng cập nhật liên tục theo thời gian thực.
Xu hướng này cũng đang được đặt ra trong nhiều định hướng quản lý đô thị hiện nay. Nghị định số 258/2025/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý công viên, cây xanh, mặt nước cho thấy yêu cầu ngày càng rõ hơn đối với công tác quản lý, cập nhật và khai thác dữ liệu chuyên ngành phục vụ vận hành, duy tu và phát triển hạ tầng xanh đô thị.
Bên cạnh đó, Quyết định số 524/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Đề án trồng một tỷ cây xanh giai đoạn 2021 – 2025 và Quyết định số 950/QĐ-TTg về phát triển đô thị thông minh bền vững tại Việt Nam cũng cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của dữ liệu số và hạ tầng dữ liệu chuyên ngành trong quản lý đô thị hiện đại.
Có thể thấy, quản lý cây xanh hiện nay không còn là câu chuyện riêng của lĩnh vực công viên cây xanh, mà đang gắn trực tiếp với bài toán quản lý hạ tầng đô thị, tài sản công, môi trường và phát triển đô thị bền vững.
Từ quản lý hồ sơ sang xây dựng “hạ tầng dữ liệu xanh”
Một trong những thay đổi lớn nhất trong quản lý cây xanh hiện nay là xu hướng chuyển từ mô hình quản lý hồ sơ sang mô hình quản lý dữ liệu số tập trung trên nền tảng GIS.
Thay vì lưu trữ rời rạc, mỗi cây xanh có thể được định vị trực tiếp trên bản đồ số và hình thành “hồ sơ số” với đầy đủ thông tin phục vụ quản lý như vị trí, chủng loại, hình ảnh hiện trạng, lịch sử chăm sóc hay tình trạng kỹ thuật.
Việc hình thành cơ sở dữ liệu cây xanh tập trung không chỉ giúp các đơn vị dễ dàng theo dõi hiện trạng cây xanh theo từng tuyến đường, khu vực hoặc phân khu quản lý, mà còn hỗ trợ khai thác dữ liệu phục vụ công tác quy hoạch, chỉnh trang đô thị, đánh giá chất lượng cảnh quan và quản lý tài sản công.
Dữ liệu trực quan về cây xanh, cảnh quan trên nền tảng GIS giúp nâng cao khả năng quản lý tập trung và điều phối ngoài thực địa
Đặc biệt, dữ liệu trực quan trên nền tảng GIS còn giúp nâng cao khả năng quản lý tập trung và điều phối ngoài thực địa. Thông qua web và thiết bị di động, cán bộ kỹ thuật có thể cập nhật dữ liệu trực tiếp tại hiện trường, theo dõi tiến độ công việc, xử lý kỹ thuật hoặc rà soát cây có nguy cơ mất an toàn một cách nhanh chóng và chính xác hơn.
Xu hướng này ngày càng trở nên rõ nét trong bối cảnh nhiều địa phương đang từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu phục vụ đô thị thông minh. Khi dữ liệu cây xanh được quản lý đồng bộ trên môi trường số, các đơn vị có thể dễ dàng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý hạ tầng xanh, môi trường đô thị và quy hoạch phát triển bền vững trong dài hạn.
HueCIT và hướng tiếp cận từ bài toán quản lý thực tế
Xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong quản lý cây xanh đô thị, HueCIT đã nghiên cứu và phát triển Hệ thống quản lý Cây xanh, cảnh quan trên nền tảng GIS, hướng đến mục tiêu xây dựng cơ sở dữ liệu cây xanh tập trung, trực quan và dễ dàng khai thác trên môi trường số.
Giải pháp cho phép quản lý dữ liệu cây xanh theo từng tuyến đường, khu vực và phân khu quản lý; hỗ trợ định vị trực quan trên bản đồ số, cập nhật hiện trạng ngoài thực địa qua web/app và theo dõi lịch sử chăm sóc, xử lý kỹ thuật trong suốt quá trình vận hành.
Bên cạnh bài toán dữ liệu, hệ thống còn hỗ trợ giao việc, quản lý nhân sự, theo dõi tiến độ thực hiện và tổng hợp báo cáo trên nền tảng số, góp phần nâng cao tính tập trung và trực quan trong công tác quản lý cây xanh đô thị.
Một trong những điểm đáng chú ý của giải pháp là khả năng phát triển theo hướng mở, cho phép tùy biến cấu trúc dữ liệu, phân lớp bản đồ và chức năng theo nhu cầu thực tế của từng đơn vị quản lý. Đây là yếu tố quan trọng giúp các địa phương có thể triển khai từng bước, phù hợp với điều kiện vận hành và khả năng đầu tư, thay vì phải thay đổi toàn bộ mô hình quản lý trong thời gian ngắn.
.JPG?ver=mDVsR8WL3kpZMoLg4nsxQA%3d%3d "Việc số hóa cây xanh giúp tăng cường quản lý cây xanh tập trung một cách bài bản và hiệu quả")
Việc số hóa cây xanh giúp tăng cường quản lý cây xanh tập trung một cách bài bản và hiệu quả
Hiện nay, giải pháp của HueCIT đang được triển khai thực tế tại nhiều đơn vị quản lý chuyên ngành trên địa bàn thành phố Huế như Trung tâm Công viên Cây xanh Huế và Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
Theo số liệu triển khai thực tế, hệ thống hiện hỗ trợ quản lý hơn 14.373 cây xanh đô thị cùng khoảng 7.830 cây xanh tại khu vực di tích. Toàn bộ dữ liệu được quản lý tập trung trên nền tảng GIS, hỗ trợ theo dõi hiện trạng, khai thác dữ liệu trực quan và phục vụ quản lý hạ tầng xanh trên môi trường số.
Đáng chú ý, giải pháp được phát triển từ Đề tài cấp quốc gia về nghiên cứu, xây dựng nền tảng hạ tầng dữ liệu không gian (SDI) phục vụ quy hoạch, quản lý và phát triển đô thị ứng dụng thí điểm tại Thừa Thiên Huế (nay là Thành phố Huế). Sản phẩm cũng từng đạt Giải Nhì tại Hội thi Sáng tạo Kỹ thuật Thành phố Huế (năm 2024) nhờ tính thực tiễn và khả năng ứng dụng trong lĩnh vực quản lý đô thị và chuyển đổi số chuyên ngành.
Trong xu hướng phát triển đô thị hiện nay, dữ liệu cây xanh đang dần trở thành một phần của hạ tầng số đô thị. Từ thực tiễn triển khai tại thành phố Huế, có thể thấy việc xây dựng nền tảng quản lý cây xanh trên môi trường số không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý chuyên ngành, mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái dữ liệu phục vụ đô thị xanh, đô thị thông minh và phát triển bền vững trong tương lai.
👉 Tìm hiểu thêm về giải pháp tại: Hệ thống quản lý Cây xanh, cảnh quan của HueCIT